Fahiş Fiyat Şikayeti Nereye Gidiyor, Yönetmeliği Okudum

Bir markette gördüğüm fiyata içerliyorum bazen, herkes gibi. Ama üç yıldır fiş kaydı tuttuğum için bu sefer soru kafamda başka bir yere gitti: birisi bir fiyatı fahiş bulduğunda, elindeki fişle nereye başvuruyor, kim bakıyor, sonunda ne oluyor? Bunu hiç araştırmamıştım. Yönetmeliğin kendisini okudum, dayandığı kanun maddesini de.

Fahiş fiyat artışı şikayeti, 28 Mayıs 2020 tarihli Haksız Fiyat Değerlendirme Kurulu Yönetmeliği'ne göre Ticaret Bakanlığı'na ya da il müdürlüğüne yapılıyor. Kurul, olağanüstü hal, afet ve ekonomik dalgalanma dönemlerinde devreye giriyor, üretici, tedarikçi ve perakende işletmeye idari para cezası kesiyor. Bu ceza devlete gidiyor, şikayet eden kişiye bir ödeme yapılmıyor.

Nereden okudum

Burada da mevzuat.gov.tr'yi denemedim, orası tarayıcıda JavaScript istiyor, açılmıyor. Resmî Gazete'nin kendi arşivinden okudum.

Üç metin var elimde. Haksız Fiyat Değerlendirme Kurulu Yönetmeliği, 28 Mayıs 2020 tarihli ve 31138 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanmış. Dayanağı, 6585 sayılı Perakende Ticaretin Düzenlenmesi Hakkında Kanun'un 16, 17, 18 ve Ek 1 inci maddeleri. Ek Madde 1 ise kanunun 2015'teki ilk halinde yok, 7244 sayılı Kanun'la, 17 Nisan 2020'de eklenmiş.

Metin resmî yazı diliyle yazılmış, ağır. Bunun neden böyle olduğunu başka bir yazıda okumuştum, ilgisi olan bakabilir. İlk yazımda birim fiyatın nereden geldiğini yazmıştım, o da aynı bakanlığın başka bir yönetmeliğinden çıkıyordu. İkisi ayrı konu, karıştırmıyorum.

Kurul ne yapıyor, kim oturuyor

Yönetmeliğin birinci maddesi işi açıkça tanımlıyor: bu kurul "olağanüstü hal, afet ve ekonomik dalgalanma dönemleri ile diğer acil durumlarda faaliyet gösterecek" bir kurul. Yani her gün açık bir hat değil, belirli dönemlerde devreye giren bir mekanizma.

Ek Madde 1'in kendisi, üretici, tedarikçi ve perakende işletmelerin "bir mal veya hizmetin satış fiyatında fahiş artış" yapamayacağını, piyasada darlık yaratan ya da tüketicinin mala ulaşmasını engelleyen davranışlarda bulunamayacağını söylüyor. Bunu denetleyen Kurul.

On üç kişiden oluşuyor: İç Ticaret Genel Müdürü (başkan), Tüketicinin Korunması ve Piyasa Gözetimi Genel Müdürü, Esnaf, Sanatkârlar ve Kooperatifçilik Genel Müdürü, Adalet, Hazine ve Maliye, Sanayi ve Teknoloji, Tarım ve Orman bakanlıklarından birer genel müdür, TOBB ve TESK'ten birer temsilci, bir tüketici temsilcisi, perakende ve üretici sektör meclislerinden birer temsilci.

Yönetmeliğin 15. maddesi iki ayrı ceza aralığı tanımlıyor, biri fahiş fiyat artışı için, diğeri piyasada darlık yaratma ve stokçuluk için daha ağır. Tutarları buraya yazmıyorum. Bu tür idari para cezaları her yıl yeniden değerleme oranıyla güncelleniyor, elimde güncel bir tutarı doğrulayacak birincil kaynak yok.

Şikayetin yolu

Madde numaralarını tek tek yazınca metin okunmaz oluyor, tablo yaptım.

İkinci satır dikkatimi çekti. Fotoğraf ve video, başvuru formunun kendi maddesinde sayılan belgeler arasında. Ben üç yıldır fiş fotoğraflıyorum zaten, başka bir sebeple. Ama kaydımın burada bir işe yaraması için önce dönemin "olağanüstü hal, afet ya da ekonomik dalgalanma dönemi" sayılması gerekiyor. Bunu ben belirlemiyorum, idare belirliyor.

Kurul'dan önce ne oluyordu

Yönetmeliğin geçici birinci maddesi ilginç bir şey söylüyor. 7244 sayılı Kanun'un yürürlüğe girdiği 17 Nisan 2020'den önce Bakanlığa yapılan fahiş fiyat başvuruları, 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun kapsamında Reklam Kurulu tarafından sonuçlandırılıyormuş. Yani bu kurul yeni. Dört yıl önce dahi yoktu, aynı şikayet başka bir kurula gidiyordu.

Kayıtta görünmeyenler

Bu mekanizmanın sınırını da yazayım.

Birincisi, kurulun kendisi "her zaman açık bir şikayet hattı" değil. Yönetmeliğin amaç maddesi bunu dönemsel bir mekanizma olarak tanımlıyor. Hangi tarihin ekonomik dalgalanma dönemi sayılıp sayılmadığına ben karar vermiyorum, bunu yorumlamıyorum da.

İkincisi, kararın sonunda para şikayetçiye gitmiyor. Gördüğüm maddelerde ceza işletmeye kesiliyor, Bakanlıkça uygulanıyor. Elindeki fişle şikayet eden kişi işletmenin cezalandırıldığını öğrenebilir ama parasını geri almıyor.

Üçüncüsü, kararlara itiraz edilip edilemeyeceğine dair bir madde göremedim. Belki başka bir mevzuatta var, ben sadece bu üç metni okudum, bu üçünde yok.

Sık sorulanlar

Fahiş fiyat şikayeti her zaman bu Kurul'a mı gidiyor? Yönetmeliğin kendi tanımına göre hayır. Kurul olağanüstü hal, afet ve ekonomik dalgalanma dönemlerinde faaliyete geçiyor. Hangi dönemin buna girdiğine idare karar veriyor.

Şikayet ederse tüketici parasını geri alır mı? Okuduğum maddelerde hayır. Ceza işletmeye kesiliyor ve Bakanlıkça uygulanıyor. Tüketiciye bir ödeme öngörülmüyor.

Fiş fotoğrafı şikayette işe yarar mı? Yönetmeliğin başvuru maddesi belge, fotoğraf ve video istiyor, evet. Ama önce başvurunun dönem kapsamına girmesi gerekiyor.

Kurul kararına itiraz edilebilir mi? Okuduğum üç metinde bunu düzenleyen bir madde görmedim. Bu konuda bir şey söyleyemem.

Bu kurul ne zamandan beri var? 6585 sayılı Kanun 2015'te çıktı ama fahiş fiyat maddesi 2020'de, 7244 sayılı Kanun'la eklendi. Yönetmelik de aynı yıl, 28 Mayıs 2020'de yayımlandı.

---

Burada sadece kendi kayıtlarım var. Bu bir ekonomik analiz ya da finansal tavsiye değil.