Fiyat Arşivi Nasıl Tutulur, Üç Yılda Öğrendiklerim

Arşivimin ilk yılı çöp. Fişler duruyor, 1.847'sinin içinde onlar da var, ama işe yaramıyorlar.

Sebebi şu: bir fiyatı kaydetmekle bir fiyatı karşılaştırılabilir biçimde kaydetmek aynı şey değil. İlk yıl sadece tarih ve tutar tuttum. İkinci yıl geri dönüp bakınca, elimdeki satırların çoğunun hangi ürüne ait olduğunu bile ayırt edemedim.

Belediyenin arşiv biriminde çalışıyorum, kayıt tutmak zaten işim. Yine de bu hatayı yaptım, çünkü evrak arşivinde kaydın kimliği zaten üstünde yazıyor, market fişinde yazmıyor.

Bir fiyat kaydında ne olmalı

Bir kayıt, aradan iki yıl geçtikten sonra başka bir kayıtla yan yana konabiliyorsa işe yarıyor. Konamıyorsa sadece bir sayı. Karşılaştırmayı mümkün kılan yedi alan var ve biri eksikse seri kopuyor: tarih, satış noktası, tam ürün adı, marka, ambalaj miktarı, birim fiyat, ve fiyatın indirimli mi normal mi olduğu.

Bunların neden gerektiğini tek tek öğrendim, hepsini de bir seriyi çöpe attıktan sonra.

En çok canımı yakan gramaj oldu. Bir ürünün fiyatı aylarca sabit kaldı, kayıtta hiçbir şey olmuyor gibi görünüyordu. Sonra ambalajı elime aldım, miktar küçülmüştü. Benim seride bu hiç görünmüyordu, çünkü gramajı yazmamıştım. O seriyi baştan kurmak zorunda kaldım ve eski kısmını kurtaramadım.

Birim fiyat zaten etikette olmak zorunda

Bunu öğrenmem uzun sürdü. Etiketteki küçük puntolu ikinci rakam, yani kilogram ya da litre başına düşen fiyat, satıcının inceliği değil, yasal zorunluluk.

Fiyat Etiketi Yönetmeliği, 28 Haziran 2014 tarihli ve 29044 sayılı Resmî Gazete'de yayımlandı. Beşinci maddesi, perakende satışa sunulan malların etiketinde "tüm vergiler dâhil satış fiyatı ve birim fiyatını" gösterme zorunluluğu getiriyor. Dördüncü fıkrası bir adım daha ileri gidiyor: kutu, şişe, kavanoz, poşet gibi ambalajlarda satılan mallarda satış fiyatı ile birim fiyatın "aynı boyut ve renkte" yazılması zorunlu.

Aynı yönetmeliğin dördüncü maddesinde birim fiyatın tanımı da var: malın adet, uzunluk, ağırlık, alan veya hacim ölçülerinden biriyle ifade edilen, tüm vergiler dahil fiyatı.

Benim için bu maddenin anlamı şu: bir arşiv için asıl kaydedilmesi gereken sayı raftaki büyük rakam değil, yanındaki küçük olan. Gramaj değişse bile birim fiyat karşılaştırılabilir kalıyor. Ben ilk yıl büyük rakamı yazdım, küçüğünü atladım, o yüzden ilk yıl çöp.

İki madde daha var, ikisi de kayıt tutarken işe yarıyor.

Onuncu maddenin birinci fıkrası: raf fiyatı ile kasa fiyatı farklıysa tüketici lehine olan uygulanır. Yani ikisi tutmadığında kasada söyleyeceğiniz bir şey var.

On birinci madde indirimli satışlarla ilgili. İndirimli fiyatın yanında indirimden önceki fiyatın da, aynı büyüklükte gösterilmesi zorunlu. Ayrıca indirim oranı hesaplanırken "bir önceki satış fiyatı" esas alınıyor, ve ürünün gerçekten daha yüksek fiyattan satıldığını ispat yükü satıcıda. Ben bu yüzden indirimli fiyatları ayrı bir sütuna yazıyorum, seriye hiç sokmuyorum.

Bu maddeleri yönetmeliğin Resmî Gazete'de yayımlanan metninden okudum. Sonradan değişiklik yapılmış olabilir, 2026 başındaki sayıları taradım ve bu yönetmeliğe dair bir değişiklik bulamadım ama bütün arşivi tarayamadım, o kadarını söyleyebilirim.

Kayıtta görünmeyenler

Arşivin sınırlarını da yazayım, çünkü bunu yazmayan bir arşiv güvenilmez olur.

Benim kaydım tek bir kişinin alışveriş sepetinden çıkıyor. Ben ne alıyorsam onu kaydediyorum, almadığım ürün seride yok. Sepetim de sabit değil, zaman içinde değişti.

İkincisi, tek şehir. Başka illerde ne olduğu hakkında elimde hiçbir şey yok.

Üçüncüsü, kayıt aylık değil, alışveriş yaptığım günlere bağlı. Bazı ürünlerde iki ay boşluk var, o boşlukta ne olduğunu bilmiyorum. Boşluğu doldurmak için araya tahmin yazmak, arşivi arşiv olmaktan çıkarır.

Bu yüzden kendi serimi resmî istatistikle yan yana koyduğumda, "hangisi doğru" diye sormuyorum. İkisi farklı şeyleri ölçüyor. Biri bir ülkenin ortalamasını, diğeri bir kişinin fişlerini.

Sık sorulanlar

Fiş saklamaya nereden başlamalı? Bir defterle de olur, telefondaki bir tabloyla da. Önemli olan biçim değil, alanların eksiksiz olması. Tarih, yer, tam ürün adı, marka, gramaj, birim fiyat, indirimli mi.

Kağıt fiş soluyor, ne yapmalı? Termal fiş ısı ve ışıkla soluyor, birkaç ay içinde okunmaz hale gelebiliyor. Ben aynı gün fotoğraflıyorum ve satırları tabloya geçiriyorum. Kağıdı da saklıyorum ama artık ona güvenmiyorum.

E-arşiv fişi işe yarar mı? Yarar, hatta daha iyi. Solmuyor ve içinde ürün adı genelde daha açık yazıyor. Ama her satıcı vermiyor.

Ürünün ambalajı değişirse seriyi devam ettirmeli mi? Hayır. Gramaj değiştiyse o artık başka bir kalem. Ben seriyi orada kesip yeni bir satır açıyorum, ikisini birbirine bağlayan bir not düşüyorum. Birim fiyat üzerinden ikisi yine karşılaştırılabiliyor.

Neden yorum yapmıyorsunuz? Çünkü elimdeki şey bir kayıt, bir analiz değil. Kaydın ne anlama geldiğine karar vermek okurun işi.

---

Burada sadece kendi kayıtlarım var. Bu bir ekonomik analiz ya da finansal tavsiye değil.